
نوروز، بزرگترین جشن ملی باستانی ایرانیان در نخستین روز فروردین، نخستین ماه سال شمسی (آنگاه كه روز و شب برابر گردد) است.
"نوروز" و "مهرگان" دو جشن بزرگ نزد آریاییان بود و در عهد ساسانیان، نوروز یعنی روز اول سال ایرانی و نخستین روز از فروردین ماه.
دكتر محمّد معین در فرهنگ فارسی خود نوشته است: " آثار و قراینی كه در دست است، میرساند پس از اسلام همواره جشن نوروز برپا میشده و مراسم آن با تصرفات و تغییراتی از عهدی به عهد دیگر منتقل میگردیده است، تا عصر حاضر كه آن بزرگترین جشن ملی ایرانیان محسوب میشود."
دراین كتاب به نوروز عامه و خاصه اشاره شده است: در نوروز عامه، پنج روز اول ماه فروردین، شاهان حقهای حشم و لشكر را میگزاردند و حاجت آنان روا می كردند) و نوروز خاصه، جشنی بوده كه از ششم فروردین به بعد برپا می داشتند .در این ایام شاهان زندانیان را آزاد و مجرمان را عفو میكردند و به شادی میپرداختند.
ایرانیان باستان از چند روز پیش از فرارسیدن بهار و آغاز سال نو به استقبال نوروز میرفتند و با برپایی مراسم گوناگون، آیین نوروز را هرچه باشكوه تر برگزار میكردند.
این رسم دیرین كه همچنان ادامه دارد در گوشه وكنار سرزمین پهناور ایران در میان اقوام مختلف به اشكال گوناگون برگزار میشود.
درمورد خاستگاه نوروز نظرات فراوانی وجود دارد، گروهی آن را به روزگار "جمشید جم" پادشاه كیانی و گروهی به دوره های پیش از این منسوب میدانند.
"ابوریحان بیرونی" دركتاب"التفهیم" پرواز جمشید به آسمان را آغاز جشن نوروز دانسته و چنین نوشته است: "چون جمشید برای خود گردونه بساخت دراین روز سوار شد، دیوها گردونه را به هوا بردند، مردم از دیدن این امر در شگفت شدند و این روز را جشن گرفتند."
ابوریحان بیرونی دركتاب "آثارالباقیه" مدت برگزاری جشن نوروز پس ازجمشید را یك ماه دانسته و ادامه داده است: "چون جم درگذشت پادشاهان همه روزهای ماه را عید گرفتند و آنرا شش بخش نمودند و پنج روز نخست را به پادشاهان، پنج روز دوم را به اشراف، پنج روز سوم را به خادمان و كاركنان پادشاهی، پنچ روز چهارم را به ندیمان و درباریان، پنج روز پنجم را به توده مردم و پنج روز ششم را به بزرگان اختصاص دادند."
از جشن های متعددی كه در ایران باستان مرسوم بوده، هیچ یك به طول و تفسیر نوروز نیست.
نوروز جشنی است كه یك جشن كوچكتر (چهارشنبه سوری) با برافروختن آتش به "پیشواز" آن میآید و جشنی دیگر(سیزده بدر) با سپردن سبزه سفره هفت سین به آب روان، آن را "بدرقه" میكند.
با این جشن از دیرباز تاكنون، مراسم وآیینهایی توام بوده كه برخی از آنهاشامل خانه تكانی،سفره هفت سین، چهارشنبه سوری، كاشتن سبزه، زیارت اهل قبور در پنجشنبه آخرسال و كمك به فقرا همچنان در بین ایرانیان متداول است.
آب پاشی و آب بازی، فالگوش نشینی، قاشق زنی وبخت گشایی، كوزه شكنی و فال كوزه و باطل كردن سحر و جادو، پختن آش چهارشنبه سوری برخی از آیین های ویژه آخرین چهارشنبه سال است كه هركدام از آنها نشانههایی از سنت های ریشه دار ایرانیان است.
در شب چهارشنبه سوری، در روزگاران قدیم تا به امروز با تاریك شدن هوا پیر و جوان در كوی و برزن گرد هم آمده و در سه مكان به فاصله اندك آتش می افروختند.
دراین هنگام هر كس نیت میكرد و سه بار از روی آتش های سه گانه میپرید و میگفت "زردی من از تو، سرخی تو از من".
نیتها عمدتا دوركردن ضعف ناشی از بیماری، غم و محنت از خود و خانواده و طلب سلامتی و شادی برای خویشان بود.
"سیزده بدر" نیز از جشنهای مربوط به نوروز است كه مردم این روز را در دامان طبیعت و همراه با خویشان و دوستان خود سپری میكنند.
سیزدهمین روز فروردین ماه و آخرین روز از نوروز، سیزده بدر موسوم به "روز طبیعت" است.
در ایران باستان عدد 13 بدشگون شمرده میشد و به همین دلیل مردم به دامان طبیعت پناه میبردند.
"هفت سین" سفره ای است كه ایرانیان هنگام نوروز می آرایند، این هفت قلم سین میتواند هر چیزی با آوای آغازین "سین" باشد (نمادی از سپنتا).
"سبزه، سنبل، سیر، سماق، سركه، سیب و سكه" هفت قلم سین است كه آینه، آب و كتاب مقدس در كنار آن، دیگر اجزای سفره هفت سین عید نوروز را شامل میشود.
سفره هفت سینی كه امروزه بیشتر مرسوم است شامل سبزه، سنجد، سیر، سماق، سركه، سمنو، سیب و سپند میباشد.
سبزه نمادی از بركت و شگون است و كشت سبزه عید از مراسمی است كه از دیرباز بوده و هم اكنون نیز در میان ایرانیان رواج دارد.
ایرانیان در اسفند و قبل از نوروز در ظرفهای كوچك گندم، جو، عدس و امثال اینها را سبز كرده و سر سفره هفت سین میگذارند و تا روز سیزده بدر از آن نگاهداری میكنند.
جشن نوروز در حقیقت جشن شكرگزاری آدمیان به پروردگار تواناست و توجه به آیینها و مراسم نوروز ایرانی نه تنها به معنای نفی ارزشهای معنوی جامعه نیست بلكه احترام به سنتها و فرهنگ بومی ایرانی است.
"خانه تكانی" از دیگر آیین های كهن نوروز است.
دراین آیین همه وسایل خانه گردگیری و شست و شو و بسیاری از لوازم سنگین مانند فرش و كمد تمیز و جابجا میشود.
این آیین در سراسر ایران معمول بوده و بانوان ایرانی در روزهای پایانی سال و تاپیش از فرارسیدن چهارشنبه آخر سال به خانه تكانی میپردازند. خانه تكانی" از دیگر آیین های كهن نوروز است.
در این آیین همه وسایل خانه گردگیری و شست و شو و بسیاری از لوازم سنگین مانند فرش و كمد تمیز و جابجا میشود.
این آیین در سراسر ایران معمول بوده و بانوان ایرانی در روزهای پایانی سال و تا پیش از فرارسیدن چهارشنبه آخر سال به خانه تكانی میپردازند.
یكی از شهروندان تهرانی به خبرنگار ایرنا گفت: خانه تكانی و پاكیزگی خانه و كاشانه به عنوان یك سنت، سالهاست كه در میان ایرانیها مرسوم بوده تا غبارروبی و گردگیری در و دیوار خانه و اسباب منزل جان تازه ای به محفل خانه ها ببخشد.
یك استاد مطالعات فرهنگی گفت: دو طرز تلقی در مورد نوروز وجود دارد، نوروز باستان و نوروز مدرن كه هركدام اسطوره های مربوط به خود را دارد.
دكتر "نعمت الله فاضلی" افزود: نوروز قبل از اسلام جهانی بود، اما با توسعه مسیحیت آیین مربوط به نوروز محدود شد و به شكل دیگری تغییر كرد.
وی با اشاره به اینكه قدیمیترین كاركرد نوروز كاركرد هویتی آن است، اضافه كرد: در قدیم الایام بنیان نوروز برمبنای پیوند خانوادگی و روابط چهره به چهره و اهدای هدایا استوار بوده است.
فاضلی ادامه داد: در دنیای امروز پیوند خانوادگی محدود شده و نوروز از طریق نهادهای جدید دوباره تعریف شده است.
این استاد خاطرنشان كرد: نوروز یك فضای اجتماعی است برای گسترش شبكه دوستی و هدایایی كه به دوستان داده میشود از روی میل باطنی است و این تغییر و تحولات در تعاون با دوستان معنا پیدا میكند.
وی گفت: در قدیم هدایایی كه میدادند بیشتر كاركرد اقتصادی داشته و در جهت تامین نیازهای اولیه فرد بوده ولی اكنون این هدایا جنبه نمادین دارد.
به گفته وی، در دوران مدرن پیش از آنكه نوروز در خانواده معنا پیدا كند در میان دوستان و دور هم بودنهای دوستی شكل میگیرد.
فاضلی اظهارداشت: نه تنها نوروز بلكه تمام آیین های ایرانی در بستر فرهنگ مدرن دستخوش تغییرات شده و این آیینها بیشتر به سمت تفننی و دموكراتیك شدن پیش میرود.
وی افزود: برگزاری آیین های نوروز در كشورهایی مثل افغانستان، تاجیكستان، آذربایجان و حتی ایران به مثابه مقاومت در مقابل جهانی شدن است.
تبلیغات